تکنولوژی آموزشی پیشرفته

طبقه بندی ساخت های یادگیری دیویس و همکاران در آموزش برنامه ای

A.     ساخت علامتی:

-در این نوع یادگیری یک محرک خاص منجر به یک پاسخ معین می گردد.

-به پیش نیاز ویژه ای نیاز ندارد.

-         داشتن توانایی ذهنی وجسمی لازم یادگیرنده برای دادن پاسخ مورد نظر.

-         مثال:تعریف یادگیری ،انرژی

B.     ساخت زنجیری:توالی ثابتی از تعدادی محرک وپاسخ که در آن پاسخ اول خود محرک پاسخ دوم و پاسخ دوم محرک پاسخ سوم قرار می گیرد.

-هر گاه محرک گام بعد است و برداشتن یک گام بدون گام قبلی امکان پذیر نیست.

-         مثال حفظ کردن اشعار و حروف الفبا ،بستن بند گفش.

-برای این یادگیری باید علامت ها و ارتباط های که مجموعه زنجیر را تشکیل می دهدقبلا توسط فراگیر یاد گرفته شده باشد.

C.     ساخت تمایزی:

- تمیز دادن بین دویا چند پدیده تقریبا مشابه مدنظر است.

 - هر محرکی باید در یادگیرنده پاسخ ویژهای را بر انگیزد.

-یادگیرنده بتواند مقوله ای را از دیگر مقوله های آن پدیده تشخیص دهد.

-یادگیرنده باید دانش کافی در مورد هر یک از محرکها داشته باشد.

-         در هریک از پدیده های مورد تمیز (علامت ها ،زنجیرها)با ید قبلاتوسط شاگرد یاد گرفته شده باشد.

-         مانند انتخاب یک فرمول مناسی برای حل یک مسئله ،تمایز بین طول وعرض جغرافیایی.

D.     ساخت مفهومی(تعمیمی):

- هر گاه چند محرک متفاوت ولی نزدیک به هم سبب ایجاد یک پاسخ شوند.

- مثال با دیدن ماشین های با مدل های متفاوت مفهوم ماشین تداعی می شود

E.      ساخت اصلی:

-         یک اصل متشکل از زنجیری از دویا چند مفهوم است.

-         مثال فلزات در اثر حرارت منبسط می شوند

      مراحل طراحی و تولید یک مطلب برنامه ای

1.       تعیین موضوع و مشخص کردن هدف های آموزشی نهایی

2.       تشخیص ویژگی ها و تعیین رفتار ورودی یادگیرنده

3.       تحلیل آموزشی:مجموعه اقدامات در جهت یافتن و مشخص کردن رفتارهای منجر به رفتار نهایی یادگیرنده

4.       تهیه محتوا و انتخاب ترتیب وتوالی مطالب:

روش دیگر برای انتخاب ترتیب وتوالی مطالب استفاده طرح خطی است

طرح خطی از محتوای درس به دوشکل انجام می شود:1

1- چارت جریانی

2- تصویر کلی

Ø      گزینش فنون نگارش برنامه و رسانه های یاددهی -یادگیری

Ø      ارزشیابی درس  وانجام اصلاحات

فنون نوشتن مواد برنامه ای

فن پاسخ شکل داده شده

-در این فن یادگیرنده خود باید پاسخ لازم را بسازد.

-         یادگیرنده می تواند پاسخ های خود را به اشکال مختلف ارائه دهد، مثلا نوشتن یک عبارت ،کشیدن یک طرح و......

محدودیت های فن پاسخ داده شده

- این فن از سه بخش اصلی تشکیل شده است. قاب پایه، قاب تمرین، قاب نهایی

v      قاب پایه:

-         در این قاب اطلاعات ومفهوم مورد آموزش به همراه پاسخ که از فراگیر انتظار داریم آورده می شود.

-یادگیرنده با توجه به اطلاعات قاب می تواند پاسخ را پیدا کند.

v      قاب تمرین

- در فن پاسخ داده شده به دنبال قاب پایه یک قاب تمرین می آید

- قاب تمرین به یادگیرنده امکان می دهد آنچه از قاب پایه یادگرفته یاکشف کرده تمرین کند.

-یادگیرنده فقط اطلاعاتی که در قاب پایه بوده تمرین می کند.

v      قاب نهایی

—            - در این قاب از یادگیرنده خواسته می شود تا پاسخ لازم را به زبان خود بنویسد.

v      نشانه ها واشاره ها

—            گاه برای کمک به شکل گرفتن پاسخ صحیح در ذهن یادگیرنده از نشانه ها واشار ه گرها استفاده می شود.

v      نشانه ها

—            یک کمک مکانیکی است که یادگیرنده را به دادن پاسخ مطلوب قادر می سازد.مانند کشیدن خط در زیر پاسخ صحیح، نوشتن پاسخ صحیح با حروف کج، استفاده از ترفند های چاپی،نوشتن پاسخ با حروف سیاه ،خط چینیبه تعدا حروف پاسخ.

v      اشاره ها

-         معمولا اشاره یک تذکر کلامی است ولی می تواند به صورت تصویر نیز ارائه شود.

- عموما شکلی از تکرار،پس وپیش کردن مطالب و بازی کردن با مطلب وبیان مطلب به شکل دیگر است.

فن قاب ابجد

- فن  قاب ابجد برای آموزش تمایز ها به کار می رود.

- نام ابجد بر گرفته شده از میان چهار گزینه (الف ،ب،ج ود )است.

v      طرز ساخت قاب های ابجد

- فن ابجد از سه قاب تشکیل می شود.

ü      اولین قاب، قاب پایه است، این قاب اطلاعات لازم برای توانا ساختن یادگیرنده به دادن پاسخ مطلوب را در بردارد.

ü      دومین قاب، قاب تمرین است، در این قاب با اشاره مختصری از یادگیرنده خواسته می شود که درک یا عدم درک خود از اطلاعات را ارائه دهد.

ü      سومین قاب، قاب نهایی است که در آن از فراگیر خواسته می شود یک پاسخ کامل از خودش به سوال بدهد.

v      محدودیت فن ابجد

1- محدود بودن به تعدادپاسخ ها به چهار گزینه ای .

2-مطلع شدن فراگیر بعد از چند قاب که تنها در بین دومورد باید به دنبال پاسخ درست باشد.

فن قاب های شاخه ای

Ø      واژه شاخه ای بیانگر هر گونه انحراف از یک خط مستقیم است،در این روش به تناسب تفاوت توانایی های یادگیرندگان توجه بیشتری مبذول می شود. این فن در صورت لزوم اطلاعات تکمیلی در اختیار شاگرد قرار می دهد و او را قادر می سازد که بر اساس توان خود گاه بردارد.

Ø      دلیل توجه به فن شاخه ای

- به علت ایجاد تحرک در یادگیرندگان، جالب توجه تر است.

- بسیاری از مطالب آموزشی را می توان از این طریق برنامه ای کرد.

- می توان از آن برای موقعیت های یادگیری در سطوح بالا نظیر مشکل گشایی وحل مسئله استفاده کرد.

- در موقعیت هایی به کار می رود که گمان میرود یادگیرنده به احتمال زیاد دچار اشتباه می شود.

- در این فن قاب های جانبی برای تمرین و ایجاد یادگیری بیشتر وجود دارد.

Ø      برنامه شاخه ای معمولا از تعدادی قاب اصلی که به صورت خط یا رشته به دنبال هم قرار می گیرند وتمام خوانندگان آن را مطالعه کنندتشکیل شده است و از این نظرشبیه برنامه خطی است زیرا تمام یادگیرندگان از میان این قاب ها عبور خواهند کرد.

Ø      محدوديت هاي فن شاخه اي

v      آيا يادگيرنده اساسا مي تواند پاسخي  را برای هر سوال تهيه كنند؟

v      آيا همه يادگيرندگان مي توانند تمام قاب هاي اصلي وجانبي را طي كنند وبرنامه را به پايان ببرند.

v      آيا طي كردن برنامه به معناي درك كامل مطلب و يادگيري تمام آنچه برنامه قصد داشته خواهد بود.

v      با توجه به ديدگاه رفتار گرايان ،این روش باعث عدم توانايي در كنترل رفتار يادگيرنده است.

v      در نوع فن شاخه ای قلم وكاغذي محدوديت كتاب وجزوات براي ارائه تعداد زياد قاب هاي جانبي است امادر استفاده از كامپيوتر اين محدوديت مرتفع خواهدشد.

Ø      تدابیر انطباقی در مواد برنامه ای

Ø      به منظور جبران تفاوت های موجود در آموخته های قبلی و توانایی های یادگیری افراد متعدددر یگ گروه از تدابیر انطباقی استفاده می شود.

Ø      تفاوتهای موجود در گروه

• گستره سنی جمعیت
• گستره سطح تحصیلات
• اختلاط جنس ها
• نوع کار وحرفه یادگیرندگان
• گستره جمعیتی

v      انواع ارزشیابی مواد برنامه ای

منظور از ارزشیابی ارزشیابی برنامه است نه یادگیرندگان.

1- ارزشیابی نفر به نفر(برنامه نویس به همراه یکی ار یادگیرندگان با توانایی کمتر از  متوسط)

2- ارزشیابی در گروه های کوچک(برنامه نویس به همراه 5تا8 یادگیرنده).

3- ارزشیابی در گروه های بزرگ

منابع و ماخذ

·         امیر تیموری، محمد حسن. (1386). یاددهی-یادگیری برنامه ای. تهران، انتشارات اساطیر. 1386.

·         پارسا، محمد. (1387).روانشناسی تربیتی،  تهران:  انتشارات سمت، 1387

·         دوان پی شولتز، سیدنی الن شولتز (2008). تاریخ روانشناسی نوین، ترجمه علی اکبر سیف، حسن پاشا شریفی، خدیجه علی آبادی، جعف نجفی زند،  تهران:  نشر دوران، 1386.

·         سیف، علی اکبر.( 1386).روانشناسی پرورشی نوین، روانشناسی یادگیری و آموزشی ( ویرایش ششم ).تهران: نشر دوران.

·         متیو اچ. السون، بی. آر. هرگنهان ( 2005). ترجمه علی اکبر سیف. [ ویرایش هشتم ]. تهران، نشر دوران، 1388.