تکنولوژی آموزشی پیشرفته

حضور بشر در عصر دانش و فن آوری، چهره کره زمین را چنان دگرگون کرده است که تجسم زندگی بدون تکنولوژی برای انسان قرن 21 غیر ممکن به نظر می­رسد. رشد بسیار سریع فناوری اطلاعات کره زمین را به دهکده اطلاعاتی کوچکی تبدیل کرده که در کسری از ثانیه می توان تمام وسعتش را پیمود و دیگر زبان، نژاد و طول و عرض جغرافیایی در دسترسی افراد به علوم و اطلاعات بی­کران دانش تاثیری ندارد. امروزه دیگر حتی از دهکده جهانی هم صحبت نمی شود بلکه امروزه تمامی اطلاعات و فناوری تحت بحث جدیدی به نام میزگرد جهانی تعبیر شده است.
فناوری اطلاعات، به عنوان عمده‌ترین محور تحول و توسعه در جهان منظور شده است. کامپیوتری شدن بسیاری از امور جاری مردم، انجام بسیاری از کارهای روزمره بانکی با استفاده از اینترنت و شبکه‌های ارتباطی در منزل، آموزش الکترونیکی و مجازی و عدم نیاز به حضور در کلاسهای درس، توسعه و ترویج تجارت الکترونیکی از دستاوردهای فناوری اطلاعات است و در رفاه و آسایش مردم نقش دارند. به­گونه­ای که به نظر می رسد فرهنگ ملی ما به خاطر هجوم اطلاعات و سرگرمی های گمراه کننده، غیر قابل کنترل شده است. این عظمت انکارناپذیر به عنوان تهدیدی قلمداد می­شود و تنها راه برای تبدیل این تهدید به فرصتی مناسب برای رشد، تاکید بر مساله آموزش است و تربیت نیروهای خلاق، آگاه و توانا رسالت خطیری است که هرگونه غفلت در آن، نظام اجتماعی یک ملت را با صدمات جبران ناپذیری مواجه می سازد. (زمانی و همکاران،1389)
آموزشگاه هوشمند گامی اساسی است در راستای آموزش صحیح و موثر برای بهره گیری برنامه ریزی شده از دانش و تکنولوژی که با آموختن روشهای هدفمند اندیشیدن و هدفمند زندگی کردن به سرمایه های حقیقی اجتماع آنها را برای زندگی موفق در رقابت بزرگ­جهانی آماده می­سازد. آموزش، رکن اصلی در توسعه پایدار هر کشور است و آموزش الکترونیکی، امروزه از جدیدترین‏، مؤثرترین و مطمئن‌ترین روشها در توسعه آموزشهای فردی و سازمانی است.
 
 به چه مدارسی هوشمند[1] گفته می‌شود؟
مدارس هوشمند مدارسی هستند که مبانی توسعه آنها استفاده از فناوری‌های نوین اطلاعات و ارتباطات می‌باشد. مدرسه هوشمند موسسه آموزشی است که درجهت فرآیند یادگیری وبهبود مدیریت به صورت سیستمی نظام یافته بازسازی شده تا دانش­آموزان را برای عصر اطلاعات آماده سازد. مدرسه هوشمند مدرسه‌ای فیزیکی است و کنترل و مدیریت آن، مبتنی بر فناوری کامپیوتر و شبکه انجام می‌گیرد. دراین مدرسه کنترل ومدیریت آن مبتنی برفناوری رایانه و شبکه می­باشد و محتوای اکثر دروس آن الکترونیکی و سیستم ارزشیابی و نظارت آن هوشمند است.  مدارس هوشمند محیط­ همکاری و رقابت را تشکیل می­دهد و مواد آموزشی وتمرینات جهت بسط این مهارت ها دردانش آموزان طراحی می­شود. به عبارت دیگر دراین مدارس ازروش ها اکتشافی -   حل مسإله - مشارکتی - واحد کار نیزاستفاده می شود. در مدارس هوشمند کامپیوتر جایگزین تخته سیاه و CD جای دفتر مشق را می‌گیرد. دانش‌آموزان می‌توانند از طریق اینترنت اطلاعات بسیاری را درباره هر موضوع که بخواهند بدست آورند. در این سیستم معلم و شاگرد هر دو تولید محتوای الکترونیکی می­کنند. کتابخانه این مدرسه، یک کتابخانه الکترونیکی است و دانش‌آموز می‌تواند به صورت Online از آن استفاده نماید. مراكز چندرسانه­اي كتابخانه­هاي مجهز به كامپيوتر و متصل به اينترنت، از جمله منابعي­اند كه يادگيري و آموزش را در كلاس درس آسان مي­كنند. در مدارس هوشمند، فن­آوري به منزله پلي، ارتباطات بين معلمان، دانش­آموزان و والدين را آسان­تر و مؤثرتر مي­سازد. محیط­های گفت‌وگو، بحث و پرسش و پاسخ به صورت همزمان و ناهمزمان دراین مدرسه فعال است. در اين مدارس سعي براين است تا به كمك فن­آوري­هاي جديد معضلات و مشكلات آموزشي اعم از مشكلات مربوط به كمبود سواد رايانه­اي، سواد اطلاعاتي، مشكلات مربوط به روشهاي سنتي تدريس معلم حل شود. در چنين مدارسي برقراري ارتباط از طريق وسايل الكترونيكي صورت مي­گيرد. مربيان مي­توانند از پست الكترونيكي به منظور ارتباط با دانش­آموزان در خصوص انجام تكاليف و ارائه بازخورد در تمرينات يا نمايش پاسخ­هاي پرسش­هاي معين استفاده كنند يا پيام­ها، اخطارها و تكاليف را همزمان براي تمام اعضاي كلاس پست كنند (ممتاز[2]2000).  به كارگيري نرم افزارهاي چندرسانه­اي با فراهم كردن امكاناتي نظير تصاوير رنگي و زيبا، گرافيك­ها و صداهاي جالب، انگيزه كار و فعاليت را در اين مدارس چند برابر مي­كنند و به صورت تعاملي در هر لحظه بازخورد لازم را ارائه مي­دهند.
هفت اصل کلیدی در مدارس هوشمند عبارتند از: 1)دانش خلاق 2)استعداد یادگیری 3)توجه به فهم مطالب 4) آموختن با هدف تسلط و انتقال آن 5) ارزیابی آموخته‌ها به شکل متمرکز 6) غلبه بر مشکلات 7) مدرسه به عنوان یک سازمان آموزشی (سند راهبردي مدارس هوشمند،1384).
در تعريف مدارس هوشمند ايران چنين آمده است: مدارس هوشمند ايران مدارس توسعه­‌یافته­ای هستند كه براي انتقال مفاهيم سنتي ازابزارهاي فن­آوري اطلاعات و ارتباطات كمك مي­گيرند. اين ابزارها شامل برنامه­هاي رايانه­اي از جمله به کارگيري نرم افزارهاي کاربردي نظير اسلاید (پاورپوينت)، واژه­نگار و صفحات گسترده و امکانات اينترنتي است در مطابق تعريف موجود در سند شيوه نامه هوشمندسازي مدارس، مدرسه­ای هوشمند است كه درآن روند اجراي كليه فرآيندها اعم از مديريت، نظارت، كنترل، ياددهي – يادگيري، منابع آموزشي و كمك آموزشي، ارزشيابي، اسناد و امور دفتري، ارتباطات و مباني توسعه آنها، مبتني بر فاوا و در جهت بهبود نظام آموزشي و تربيتيِ پژوهش محور طراحي شده است (سند راهبردي مدارس هوشمند،1384).
ویژگی­های مدارس هوشمند
 براساس تحقیق ارائه شده توسط آقای دیوید پرکینز[3] از دانشگاه هاروارد که نقش اولیه را درطراحی وتوسعه مدارس هوشمند ایفا کرده مدارس هوشمند دارای 8 اصل یاتئوری اساسی یادگیری می باشد که عبارتنداز :
1.    مدرسه به عنوان سازمان یادگیری : مدرسه نه فقط برای دانش آموزان بلکه برای معلمان مدیران وحتی اولیای دانش آموزان نیز محیط یادگیری است و سازمان یادگیری مدارس هوشمند به نحوی است که دریک فرایند طبیعی از تعیین هدف ها ، محتوا ، ارزشیابی و نحوه نظارت برخود و خلق سیستم پویا کلیه اعضا مشارکت دارند0
2.       ارزشیابی یادگیری محور:  ارزشیابی برمحور یادگیری است  نه محصول ونتیجه کار به نحوی که دانش آموزان ومعلمان را دریک فرایند درگیرنموده ونتیجه ارزشیابی برمحور کیفیت وکاربرد آن برروی دانش آموزان قرارمی­گیرد و آزمون ها در بهترین شرایط به عنوان ابزار ارزشیابی به کاربرده می شوند.
3.       دانش زایشی : درمدارس  هوشمند با ارائه محتوای مناسب بیش­ترین تاثیر را بررشد فکری وعملی دانش آموزان می­گذارد و به جای مصرف  اطلاعات و دانش توسط دانش آموزان به توانایی تولید دانایی نیزمجهزمی شوند.
4.       تاکید بردرک وشناخت اهداف : اهداف برنامه ها و فعالیت های مدارس هوشمند برای دانش آموزان قابل درک به نحوی که خروجی های مدارس براساس اهداف از پیش تعیین شده تنظیم می­گردند وبه همین منظور دانش آموزان ازمشارکت وهمراهی بیشتر و مناسب تری درامر یادگیری برخوردار خواهند بود.
5.       تاکید برهوش اکتسابی : تحقیقات ومطالعات نشان می دهد که با آموزش روش های تفکر، به ویژه روش های تلفیقی و روش های فعال تدریس دانش آموزان می توانند از هوش و قدرت تفکر بالاتری درامریادگیری برخوردارباشند.
6.       تاکید برتدریس مهارت وانتقال: از دیگر اصول یادگیری درمدارس هوشمند ، استفاده از فنون و روش­های تدریسی است که ضمن تقویت انگیزه آنان اوامر یادگیری شبیه سازی والگو گیری از آن برای  آن ها فراهم گردد واین امر موجب می شود که دانش آموزان نسبت به انتقال این مهارت به دیگران  به طور خودکار ا قدام نمایند0 این نکته درفرایند یادگیری نقش بسیار مفید وموثری را ایفا می کنند0
7.       یادگیری محصول تفکراست : آماده سازی دانش آموزان برای تفکر زمینه منطقی نمودن امور را برای آن ها فراهم می نماید0
8.       شمول همگانی : از دستاوردهای تفکر خلاق ودرک عمیق ازمسائل ، آماده نمودن  دانش آموزان وحتی معلمان درحل مشکلات پیچیده وغامض آموزشی است ، درمدارس هوشمند دانش آموزان ومعلمان این علاقه را به راحتی بروز می دهند وبا تکیه برخلاقیت ونوآوری وارائه روش های جدیددرحل مشکلات اقدام می نمایند0
 
تكنولوژي هاي موجود براي كاربران در مدارس هوشمند
برد هوشمند
وايت برد هوشمند با قرار گرفتن در كنار تجهيزاتي نظير ويدئو پروژكتور و ويژوالايزر مي­تواند سيستم كمك آموزشي بسيار كارآمدي را در اختيار كاربر قرار دهد. اين وايت برد الكترونيكي جايگزين مناسبي جهت تخته وايت بردهاي معمولي است. وايت برد هوشمند علاوه بر بخش سخت افزاري كه از يك سطح الكترونيكي (مجموعه اي از سنسور هاي لمسي) تشكيل شده است داراي يك هسته­ي نرم افزاري اصلي نيز مي باشد كه اغلب قابليت ها و ويژگي هاي منحصر به فرد برد را پشتيباني مي­كند. نرم افزار وايت برد هوشمند ضمن رعايت اصول سهولت كاربري، محيطي مناسب جهت تدريس، سمينار و حتي جلسات عملياتي را فراهم مي نمايد (گروه تحقيق و توسعه و كنترل پروژه،1390).
بردهاي هوشمند دو نوع هستند:
كپي برد: در اين بردها كاربر امكان نوشتن با ماژيك معمولي بصورت چندصفحه اي بر روي برد را دارد. اطلاعات همه صفحات بدون پاك­شدن ذخيره مي شوند و قابل پرينت گرفتن هستند. اين بردها مناسب محيطهاي ارائه مطالب هستند.

 
بردهاي تعاملي: اين بردها مناسب محيط هاي آموزشي می­باشد. بردهاي تعاملي به كامپيوتر متصل مي شوند و از طريق پروژكتور تصوير مونيتور بر روي برد قرار مي­گيرد و كنترل كامپيوتر بجاي اينكه از طريق موس انجام شود، از طريق برد انجام مي­شود. قابليت ذخيره تمام مراحل كاري و مطالب نوشته شده در فرمت­هاي مختلف در كامپيوتر در اين بردها وجود دارد.
.
 
اندازه:
اندازه بردهاي هوشمند در واحد اينچ بيان مي شود و مقدار قطر تخته برد را نمايش مي دهد.

شكل بالا نمونه اي از يك برد هوشمند را كه با پايه متصل به آن، به ديتا پروژكتور مجهز شده است. اين نمونه اتصال برد هوشمند به ديتاپروژكتور، به دليل فاصله كم ديتاپروژكتور با برد ، مانع از تابش مستقيم نور به چشم مي شود و در نتيجه براي كلاس توصيه مي شود. نمونه هايي از ديتاپروژكتور وجود دارد كه به فاصله كمي از برد معمولي قرار مي گيرد و و با تابش نور به برد آن را تبديل به برد هوشمند مي كند.
اين نمونه ديتاپروژكتور علاوه بر هوشمندسازي، بدليل فاصله كم با برد مانع از آزار چشم مي شود و براي مدارس مناسب است. كيت هاي هوشمندساز برد، نيز ابزارهاي كوچك قابل حملي هستند كه با اتصال در گوشه برد معمولي، آن را تبديل به برد هوشمند مي كنند. اين ابزارها قابل شارژ بوده و معمولا با استفاده از قلم مخصوص استفاده  مي­شوند. اين كیت­ها براي كلاس هاي سيار مانند مدارس عشايري و يا جاهايي كه ترجيح داده مي­شود برد هوشمند ثابت قرار نگيرد، مانند مقاطع ابتدايي مناسب است. لازم به ذكر است كه نصب و تنظيم اوليه كيت اوليه مقداري از وقت كلاس را صرف مي كند.
 
ديتاپروژكتور
ديتاپروژكتور دستگاهي است كه قادر است از طريق ورودي­هاي خود تصاوير و اطلاعات كامپيوتري و يا ويدئويي را از كامپيوتر، VCD،  DVD و دوربين فيلم برداري، دوربين ديجيتال ، تلويزيون ، ويژوالايزر و ... دريافت و پردازش كرده و با بزرگنمايي بر روي صفحه به نمايش در آورد. (گروه تحقيق و توسعه و كنترل پروژه،1390).
 
متدولوژی و روش آموزش در مدارس هوشمند: 
روش شناسی سیستم­ها  در بحث کارکرد این گونه مدارس مجموعه­ای از الگوها و فنون و روشها و ابزارهای مورد استفاده درطراحی می باشد.
 شیوه و روش آموزشی مدارس هوشمند دیداری - شنیداری بوده و معلمین دروس مختلف آموزشی خود را به کمک رایانه توسط فیلم ، انیمیشن و.... وابزارهای چندرسانه ای ( بصری، کلامی، شنیداری وعملی) ارائه می نمایند تا زمینه رشد همه جانبه استعدادهای دانش آموزان را تدارک ببینند و با تلفیق، به جای استفاده  ابزاری از فناوری ا طلاعات  ویا ارائه واحد مستقل فناوری درکنار سایر واحدهای درسی، نسبت به کارآمد واثربخش نمودن نظام آموزشی اقدام می شود. در این مدارس آموزش منحصر به معلم نیست و دانش‌آموز نقش اساسی در آموختن مباحث علمی دارد. دبیران با استفاده از محتوای درسی الکترونیکی موجب تفهیم بهتر مطالب درس و صرفه‌جویی در وقت می‌شوند و دانش‌آموزان هم این فرصت را دارند که توانایی و قابلیتهای خود را آشکار و به تولید محتوا بپردازند.
روش تدریس بر اساس دانش­آموز محوری است و شرکت فعالانه دانش آموزان را طلب می کند.  تاکید بر مهارت فکر کردن و فراهم ساختن محیط یاددهی ـ یادگیری از راهبردها و خط مشی­های مدرسه هوشمند است. دانش آموزانی می توانند ازاین رویکرد فایده ببرند که دارای تفکر خلاق و نقادانه باشند و از سطح توانایی قابل قبولی برخوردارباشند. در این گونه مدارس کسب موفقیت دست‌یافتنی است و میزان آن به تلاش و پیگیری دانش‌آموزان و هدایت صحیح و جهت دار بستگی دارد. در این روش روح پژوهش و جست‌وجوگری،‌ جایگزین روحیه بی‌هدف دانش‌آموز خواهد شد. در این روش رکن اصلی برای هرگونه تغییر، تغییر در فکر است و ابزار و امکانات تنها وسیله‌ای برای جامه عمل پوشاندن به افکار هستند.
در مدارس هوشمند معلمان می‌توانند به جای اینکه تلاش کنند خودشان پاسخی برای پرسشهای دانش‌آموزان پیدا کنند، از آنها بخواهند پاسخ پرسشهایشان را در کامپیوتر پیدا کنند و برای بقیه بازگو کنند. در چنین مدرسه‌ای یک دانش‌آموز هوشمند، با صرف وقت بر روی موضوعات به شکل مستمر، منابع و قابلیتهای اجرایی خود را توسعه و تغییر می‌دهد و این نکته‌ای است که به مسئولان مدرسه اجازه می‌دهد تا با توجه به تغییرات به وجود آمده و افزایش سطح اطلاعات دانش‌آموزان، آنها را برای اخذ اطلاعات جدید آماده نمایند (صالحی، 1386).
 
 
 ارکان مدرسه هوشمند :
·        مدیریت : منابع و فرایندهای موردنیاز محیط یاددهی- یادگیری را پشتیبانی وحمایت می کند.
·        مسولیت های افراد ومهارت های مورد نیاز:  دررویکرد سیستمی مدیران تبدیل به مدیران یادگیری ومسوولان تبدیل به مدیران آموزشی خواهندشد.
·        فناوری: ایجاد محیط یاددهی - یادگیری مدیریت و ارتباطات بیرونی راه حل های مبتنی برفناوری را الزامی  میکند.  
·        محیط یاددهی  یادگیری : این محیط چهارحوزه راتحت پوشش خود قرارمی دهد.
            الف - برنامه درسی         ب- روش تدریس          ج- ارزیابی            د- محتوا
     الف - بازخورد برنامه درسی :
    برنامه درسی باید دردانش آموز مهارت ونگرش نقادانه وخلاقیت مثبت ایجاد کند0
        - همه جانبه بودن : برروی رشد همه ابعاد انسانی تاکید کند0
        - عدم محدودیت  : برنامه درسی به دانش آموزان اجازه می دهد از برنامه درسی خود فراتر گام بردارند0
        - هدفداری : برنامه درسی  تاکید براهداف مهم واساس آموزش وپرورش می­کند.
         - مبتنی برفناوری:  برنامه درسی به دانش آموزان مهارت استفاده ازفناوری را برای رفع نیاز خود  می آموزد0 شناخت دانش آموزان ونوجوانان که وارد مدرسه هوشمند می شوند از لحاظ حیطه های شناختی - عاطفی و روانی حرکتی ضروری است و فرایند یاددهی یادگیری به گونه ای باید طراحی شود که رشد همه جانبه ومتعادل دانش آموزان را درنظر بگیرد0 برنامه درسی باید بطور گسترده ای نیازها و استعدادهای دانش آموزان مختلف را دربرگیرد0
      ب   - روش تدریس :
     - روش تدریس دراین مدرسه ، دانش آموز محورخواهد بود0
     - دانش آموز با راهنمایی معلم خود اهداف را شکل می دهد0
     - به پیشنهاد معلم وظایف توسط دانش آموزان تعیین می گردد0
     - دانش آموز منابع خود را درنظرمی گیرد وازمعلم درمورد آن ها نظرخواهی می کند0
     ج -  ارزیابی:
   - ارزیابی درمدرسه به صورت هوشمند می باشد0
    الف - ارزشیابی ورودی  = سنجش سطح دانش وتوانایی
    ب   -  ارزشیابی مستمر = اندازه گیری پیشرفت دانش آموز برای سنجش قوت ها وضعف های موجود         
    ج  - استعداد سنجی = شناخت به منظور ارائه آموزش های مورد نیاز و شکوفایی  استعدادها 
     د- ارزشیابی پایانی  = باتوجه به سیستم آموزشی حاضر که به صورت کتبی ازمیزان یادگیری دانش آموز به عمل  می آید0  امتحانات از طریق رایانه انجام خواهد شد ودانش آموزانی که به علت بیماری نتوانند درکلاس درس حاضرشوند، قادرخواهند بود درمنزل از طریق رایانه ها درس های خود را دنبال کنند0
 
** ارزیابی به شکل های مختلف طراحی می شود :
               1- ارزیابی درکلاس  : این نوع ارزیابی درحین آموزش و پس ازآموزش می باشد0
             2- ارزیابی مدرسه ای : این نوع ارزیابی درپایان هربخش درسی می باشد0
             3-  ارزیابی متمرکز : هرزمان دانش آموز اعلام آمادگی کند به صورت یک پروژه ارئه می گردد0
د  - تعیین محتوای آموزشی : محتوا به دو شکل می باشد:
               1- محتوای تهیه شده با استانداردهای لازم ( ازطریق دفترتکنولوژی آموزشی وزارت آموزش وپرورش)
               2- محتوایی که معلم تولید می کند0
               3- به طور کلی محتوا براساس چهارشاخص اصلی شکل می گیرد:
الف - کیفیت فنی            ب - جذابیت          ج-کیفیت آموزشی     د-تطابق با برنامه درسی                            
 
اهداف مدرسه هوشمند :
    1- فراهم نمودن رشد همه جانبه دانش آموزان درابعاد ذهنی - جسمی - عاطفی وروانی
    2-  ارتقاء  توانایی ها وقابلیت های فردی.
     3- تربیت نیروی کار متفکر که دارای سواد رایانه ای باشد0
     4-  تحول درفرایند یاددهی ویادگیری نظام آموزش وپرورش.
     5- ایجاد امکان مشارکت والدین ، اجتماع و بخش خصوصی درفرایند آموزشی و پرورشی (محمودی و همکاران، 1387).
 
تاریخچه مدارس هوشمند
مشاهدات و بررسي­هاي انجام شده در كشورهاي توسعه يافته مانند، انگلستان ، آمريكا و استراليا نشان داده است كه يكي از اركان اصلي سيستم­هاي هوشمند براي آموزش، به كارگيري وايت بردهاي هوشمند است كه از سال 1991 در آموزش به خصوص درآموزش­هاي از راه دور استفاده شده است. تحقيقات نشان داده است كه استفاده از وايت­بوردهاي هوشمند سبب افزايش انگيزه دانش­آموزان و خلاقيت آنها شده است. در ژانويه2006، مدارس هوشمند آمريكا از بيش از375000 وایت برد براي آموزش از راه دور استفاده كرده و از اين طريق امكان آموزش براي همه را فراهم نموده است (پلگرام2001).
مفهوم مدارس هوشمند در كشورهاي در حال توسعه متفاوت از كشورهاي پيشرفته است. در اين كشورها، مدارس هوشمند به معناي مدارسي است كه در مقايسه با مدارس عادي به فن­آوري­هاي اطلاعاتي بيشتري مجهزند و از آن براي تعليم و تربيت استفاده مي­كنند. براي مثال، مي­توان به مدارس هوشمند مالزي اشاره کرد. کشور مالزي در رده­بندي بانك جهاني در گروه سوم كشورهاي داراي فن­آوري اطلاعات قرار دارد و تحت عنوان «قهرمانان پرسرعت» لقب گرفته است. در اوايل 1997 پروژه مدارس هوشمند  با نظارت نمايندگاني از صنايع خصوصي و صاحب­منصبان وزارت آموزش و پرورش كار خود را در مالزي آغاز كرد (وزارت آموزش و پرورش مالزي، 1999). سیستم مدارس هوشمند مالزی پنج هدف اصلی را دنبال می‌کنند که شامل، تأمین پیشرفت کلی فرد، فراهم ساختن فرصت برای افزایش قوت‌ها و توانایی‌های فردی، تربیت نیروی کار متفکر، ارائه آموزش به صورت دموکراسی، افزایش مشارکت سهام­داران در روند آموزشی است (طراحی مدارس هوشمند، 1382).
همزمان با اقدامات ساير کشورها به منظور تربيت نيروي انساني کارآمد که بتوانند با استفاده از فن­آوري­هاي نوين نياز بازارهاي کار را مرتفع سازند؛ مسئولان کشور ايران نيز طبق مصوبات شوراي فن­آوري اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش، در سال تحصيلي 83-84، تأسيس مدارس هوشمند ايران را به سازمان آموزش و پرورش شهر تهران محول کردند. الگوي اوليه طرح مدارس هوشمند ايران از كشور مالزي اقتباس شده است. مدارس هوشمند شهر تهران در 4 منطقه با نام­هاي دبيرستان دخترانه آبسال منطقه4، دبيرستان دخترانه نداي آزادي منطقه 5، دبيرستان پسرانه دكتر مصاحب منطقه 7 و دبيرستان پسرانه شهداي كارگر منطقه 15 از سال 85 به صورت آزمايشي شروع به فعاليت كردند.
از طريق جست­وجوهاي اينترنتي و كتابخانه­اي، تحقيق جامعي كه به نقاط قوت، ضعف، تهديدها و فرصت­هاي مدارس هوشمند در ساير كشورها بپردازد، يافت نشده است ولي به چند تحقيق كه به برخي از ابعاد اين نوشتار پرداخته، اشاره مي­شود. نتايج تحقيق انجام شده توسط حني­زار و حليم[4] (2005)، در مورد مدارس هوشمند منطقه آموزشي پورتوريكو[5] نشان داد كه استفاده از فن­آوري و وايت بردهاي هوشمند سبب افزايش بهبود آموزشي دانش­آموزان شده است. نتايج اين پژوهش همچنين نشان داد كه محيط يادگيري وب­محور سبب پيشرفت فعاليت­هاي آموزشي در كشور مالزي شده است. نتايج اين پژوهش نشان داده است كه در آموزش مبتني بر وب در 76/2درصد از موارد از وسايل بصري نظير تصوير ها، عكسها و فيلمها، در31/4  درصد از وسايل صوتي و ساير امكانات سمعي و بصري استفاده شده است. تحقيقات انجام شده نشان داده است كه كاربرد تركيبي از رسانه­ها در آموزش سبب جالب­تر شدن فرايند يادگيري و ارتقای آن شده است (چين و جيمي[6]، 2002). زيرا استفاده از متن، نوارهاي صوتي و وسايل ويدئويي كانال­هاي كلامي و غيركلامي را فعال ساخته و سرعت يادگيري را افزايش مي­دهد و در ضمن سبب يادگيري پايدار مي­شود (نقل در زمانی و همکاران، 1387).
در رابطه با مشكلات مدارس هوشمند در تحقيقي كه توسط هيپ[7]  در سال 2004 صورت گرفته است بررسي نقاط قوت، ضعف، فرصت­ها و تهديدهاي فراروي مدارس هوشمند مشكلات را به صورت زير بيان شده است.
اولين دسته از موانع استفاده از فاوا توسط معلمان، مربوط به موانع محيطي نظير دسترسي به فن­آوري، فرصت و زمان براي تمرين، حمايت فني، منابع و محتوا و دوره­هاي آموزشي يا كارآموزي ضمن خدمت و قبل از خدمت مي­شود.
دومين دسته از موانع مربوط به نگرشها، عقايد و مقاومت در برابر نوآوري­ها توسط معلمان است.
در تحقيقي كه در مورد مدارس مالزي انجام شده است، موانعي نظير: عدم آشنايي كامل دست­اندركاران با فن­آوري ، نبود اشتياق براي تحقق اين طرح در ميان كاركنان و معلمان گزارش شده است. بنابراين گزارش، افرادي در سازمان هستند كه تمايلي به تغيير از وضع كنوني ندارند و به­طور طبیعی در مقابل اين طرح مقاومت مي­كنند (مدارس هوشمند مالزي، 2002).
تحقيقات انجام شده در مدارس هوشمند تايوان (چين و جيمي،2006 ) نقاط قوت زير را نشان داده است: دانش­آموزان با استفاده از رايانه و نرم افزارهاي کاربردي نتايج كار خود را سريعتر و بهتر ارائه مي­دهند. استفاده از فن­آوري اطلاعات و ارتباطات موانع ارتباطي را از بين برده و دانش­آموزان به­راحتي در مورد احساسات خود با ديگران صحبت مي­كنند. آنان با استفاده از نرم­افزارهاي مخصوص به طراحي صفحات وب مي­پردازند. دانش­آموزان مهارتهاي خود را در زمينه كار با تصاوير، اسكنر، تحقيق از طريق اينترنت، متحرك­سازي و استفاده از دوربين ديجيتالي ارتقا داده­اند و معلم از لپ­تاپ براي ارتباط با دانش­آموزان استفاده مي­كند. معلم با صبر و حوصله خاص به دانش­آموزان پاسخ مي­دهد و دانش­آموزان آزادانه و با آرامش خاطر در بحث­هاي كلاسي شركت مي­كنند ( سند راهبردي مدارس هوشمند، 1384، ص. 60).
 درباره مدارس هوشمند ايران، تعداد معدودي پژوهش صورت گرفته است كه بيشتر به چالش­هاي فراروي مدارس هوشمند مي­پردازد:
جعفري حاجتي (1385) در تحقيقي با عنوان ارزيابي طرح مدرسه هوشمند در دبيرستان هاي تهران (مطالعه مورد دبيرستان آبسال) به اين نتيجه رسيد که بهره­گيري از فن­آوري اطلاعات در فرايند يادگيري به صورت يك رسانه، بايد شالوده و ساختار يادگيري را تغيير دهد و اين امر فقط در ارتباط مستقيم با تغيير نقش­هاي معلم و دانش آموز و تحولات ساختاري در محتواي آموزشي امكان پذير است.
محمودي و همكاران(1387)، در تحقيقي با عنوان «بررسي چالش­هاي توسعه مدارس هوشمند در كشور» به بررسي وضعيت كنوني مدارس هوشند در ايران و چالش­هاي اصلي توسعه آنها پرداخته است:
اساسي ترين چالش­هاي توسعه مدارس هوشمند عبارتند از:
نبود قوانين و مقررات مورد نياز در وزارتخانه، فراهم نبودن زيرساختهاي مورد نياز؛ سازگار نبودن ساختار و تشكيلات مدارس كشور؛ ساختار مدارس ايران كاملا سنتي است و در آن فن­آوري اطلاعات جايگاهي ندارد. توجه به اين نكته كه فن­آوري اطلاعات در مدارس هوشمند نقش كليدي و تعيين كننده دارد، لزوم تناسب ساختار و تشكيلات مدارس كشور را با فن­آوري اطلاعات مشخص مي­سازد. از نظر خبرگان مدارس هوشمند، نبود منابع كافي در مدارس يكي از مهمترين چالش­ها است. از آنجايي كه تأسيس مدارس هوشمند هزينه بر است، لازم است تحقيقاتي درباره نقاط قوت، ضعف، تهديدها وفرصت­هاي مدارس هوشمند صورت گيرد (زمانی و همکاران، 1389).
مزایای مدارس هوشمند
الف) سیستم نوین آموزش الکترونیکی فواید و مزایای منحصر به فردی را برای افراد، سازمانها و مراکز آموزشی به همراه دارد. در گذشته تمامی آموزش­های کارکنان در شرکتها و سازمانها به شیوه کلاسهای حضوری برگزار می‌گردید که در آن محوریت کلاس با مربی آموزش بود. با ظهور اینترنت، آموزش الکترونیکی باعث گسترش دامنه آموزش و باعث به اشتراک گذاشتن دانش و اطلاعات شد.
 

 
ب) قرن 21 به سمتی می‌رود که اکثر مشاغل به دانش و مهارتهای کامپیوتری نیاز خواهند داشت. ورود به این عرصه به نوع جدیدی از آموزش نیاز دارد که با آموزش سنتی کنونی همخوانی ندارد. در مدارس هوشمند کامپیوتر در نحوه تدریس و ارزشیابی تأثیر می‌گذارد و برنامه‌های درسی را تا حدودی تغییر می‌دهد. ولی در عین حال کارکردهای اجتماعی مدارس بر جای خود باقی می‌ماند چون در روابط اجتماعی به دانش‌آموزان یاری می‌رساند. در این مدارس دانش‌آموزان می‌توانند با منابع علمی جهان و معلمان و بچه‌های مدارس دیگر ارتباط برقرار کنند (سازمان آموزش و پرورش تهران، 1384).

 
تفاوت مدارس هوشمند با مدارس مجازی
مدارس هوشمند مدارسی هستند که مبانی توسعه آنها استفاده از فناوریهای نوین اطلاعات و ارتباطات می‌باشد و تفاوت آن با مدارس مجازی این است که در این مدارس دانش‌آموزان باید حضور فیزیکی داشته باشند اما در مدرسه مجازی، دانش‌آموز و معلم می‌توانند کیلومترها از هم فاصله داشته باشند. معلمان مدارس هوشمند الزامی به متخصص بودن در حوزه IT ندارند بلکه باید بتوانند از سیستم این مدرسه مطلع باشند و از امکانات آن خوب استفاده کنند. معلم باید خوب بداند که منابع در کجاها وجود دارند که وقتی دانش‌آموزان سؤالی مطرح کردند آنان را به منابع موردنظر راهنمایی کند.
ارتباط والدین با مدرسه، از طریق کامپیوتر انجام می‌گیرد و این امکان را دارند که با مدیر یا معلمان مدرسه ارتباط برقرار کنند و از وضعیت تحصیلی فرزند خود آگاه شوند (جلالی، 1384).
 
راه حل هاي پيشنهادي براي هر مقطع در استفاده از تکنولوژی آموزشی در مدارس هوشمند
كلاس الكترونيكي براي تمام مقاطع
براي همه مقاطع تحصيلي پيشنهاد مي شود كه در مدارس حداقل يك كلاس الكترونيكي وجود داشته باشد. كلاس الكترونيكي شامل يك دستگاه دیتاپروژکتور، پرده­نمایش(درحالت پیشرفته­تر برد هوشمند) ویک دستگاه کامپیوتر(Thin- client نوع دوم، Pc یا نوت بوک) خواهد بود.  در اين كلاس معلم بجاي استفاده از وايت برد معمولي، از اين تجهيزات براي تدريس استفاده خواهد كرد. علاوه بر اين بهتر است در هر مدرسه حداقل يك كارگاه كامپيوتر وجود داشته باشد تا دانش آموزان كلاس هاي مختلف از آن استفاده كنند. راه حل هاي پيشنهادي براي كارگاه كامپيوتر مدارس در ادامه مطرح شده است (گروه تحقيق و توسعه و كنترل پروژه،1390).
تيپ مختلف پيشنهادي براي كلاس الكترونيكي به صورت زير است:
1.       استفاده از ديتاپروژكتور و پرده نمايش و كامپيوتر
2.       استفاده از ديتاپروژكتور و برد هوشمند يا (كيت هوشمندساز) 
در مورد تمامي تجهيزات لازم است بحث نگهداري و پشتيباني مورد توجه قرار گيرد. چنانچه در مناطق خاص نيروي متخصص براي پشتيباني تجهيزات خاصي موجود نيست يا به هر دليل ديگري امكان نگهداري و پشتيباني قطعات وجود ندارد، لازم است با تجهيزات جايگزين اين امكان فراهم شود.
مقطع ابتدايي
براي مقاطع ابتدايي، استفاده ازThin- client  نوع اول پیشنهاد می­شود. در کلاس الكترونيكي مقطع ابتدايي توصيه مي شود بجاي استفاده از برد هوشمند، از كيت هوشمندساز برد استفاده شود تا قابل نگهداري باشد.
راهنمايي و دبيرستان
در مقاطع راهنمايي و دبيرستان از نرم­افزارهاي تخصصي كه احتياج به پردازش بالايي دارد استفاده نمي­شود، به همين دليل ازThin- client  نوع دوم استفاده مي كنيم كه در عين حال كه مصرف انرژي كمتري دارد نياز را مرتفع مي سازد
هنرستان كاردانش و فني حرفه اي و تربيت معلم
در مقاطع هنرستان و فني حرفه اي به دليل كار با نرم افزارهاي تخصصي و احتياج به كامپيوتر با مشخصات فني بالا، كامپيوترPC توصیه می­شود. چون امكان تعويض قطعات و ارتقاي مشخصات آن به راحتي فراهم است و نيروي پشتيبان براي آن در هر مكاني وجود دارد.
ادارات مناطق و حوزه ستادي
در ادارات مناطق و حوزه ستادي معمولا كار حرفه­اي كه نياز به مشخصات فني بالا داشته باشد انجام نمي شود و لذا براي آنها Thin- client  نوع دوم گزينه مناسبي است. البته براي مواردي كه بايد سيستم بصورت مجزا به پرينتر، اسكنر يا تجهيزات ديگر مجهز شود بهتر است از PC مستقل استفاده شود.
مدارس عشايري
در مدارس عشايري بدليل عدم استقرار در مكان مشخص و ثابت، امكان استفاده از تجهيزات ثابت مثل Thin- client  نوع دوم یا PC وجود ندارد. براي اين مدارس استفاده از نوت بوك و tablet-PC مناسب است. براي مقاطع هنرستان و فني حرفه اي به دلیل استفاده از نرم­افزارهای تخصصی، ، استفاده از نوت بوك توصيه مي شود.  براي ديگر مقاطع، tablet-PC و نوت بوک با مشخصات فني پايينتر هم جوابگوي نیاز خواهد بود. در مدارس عشايري استفاده از كيت هوشمندساز، بجاي برد هوشمند توصيه مي شود (گروه تحقيق و توسعه و كنترل پروژه،1390).

عوامل موفقیت درایجاد وعملیاتی کردن مدارس هوشمند و ارائه پیشنهادات :
1.       همه دست اندرکاران باید درپشتیبانی مدارس هوشمند متعهد باشند.
2.       ارتقاء تخصصی و مداوم معلمان ومدیران مدارس ، کارکنان اداری وسایر پرسنل باید برقرارباشد.
3.       منابع و سرمایه های کافی باید فراهم باشد.
4.       سیاست ها ، مقررات ، استانداردها وخط مشی های پشتیبانی مدارس هوشمند باید ایجاد شود.
5.       مدارس باید فرایندهایی را اجرا کنند که نیازهای کارایی واثربخشی رانشان دهد.
6.       منابع  IT  برای تسهیل امکان پشتیبانی ونگهداری مداوم آن باید به اندازه کافی توسعه یابد.
7.       تعبیه مکانیزم خاص برای نظارت و ارزیابی از این گونه مدارس و الزام مدیران ومعلمان در راستای استفاده از تکنولوزی در امر آموزش
8.       وزارت آموزش و پرورش باید به دنبال ایجاد بانکهای اطلاعاتی قوی و هماهنگ باشد که بتواند شبکه آموزشی قوی استاندارد را اتخاذ کند تا خدمات محتوایی و آموزشی را به راحتی در دسترس مدرسه قرار دهد. با امید به اینکه مدارس هوشمند راهی باشد در جهت رشد فکری دانش‌آموزان این مرز و بوم. (محمودی و همکاران، 1387).
نمونه ای از فعالیت های تیمی مدارس هوشمند در سال 1997 مالزی
فراگیر :
 ساعت 20 : 7 وارد سیستم می شود وظایف روزانه خود را در تابلو اعلانات الکترونیکی مرور می کند.
ساعت 40 : 8 در یک کنفرانس ویدئویی شرکت می کند.
ساعت 30 :8 به آموزش چند رسانه ای معلم در مورد موضوع درس گوش می دهد.
ساعت 40  : 11 در مقابل دانش آموزان گزارش از پروژه درسی خود را ادامه می دهد.
ساعت 11 اطلاعاتی که در مورد مطالب درسی جمع آوری کرده سازمان دهی و ارائه می کند.
ساعت 3  در یک بازی شبیه سازی کامپیوتری  با صدا و تصاویر مجازی در مورد موضوع شرکت می کند.
ساعت 8 : یک گزارش الکترونیکی برای همگروه خود می فرستد تا توسط او اصلاح شود و اگر سوالی در حدود درس امروز داشته باشد از طریق ایمیل از معلم خود می پرسد.
معلم :
ساعت 20 : 7 وارد سیستم کامپیوتری می شود تکالیف دانش آموزان راکنترل می کنند در همین حال دانش آموز می تواند برنامه کاری خود را چک کند.
ساعت 45 : 7 با استفاده از روش چند رسانه ای در کلاس توضیح می دهد.
ساعت 30 :9 پرونده تحصیلی دانش آموز را برای جلسات ملاقات با اولیاء آماده می کند.
ساعت 11 به نامه های الکترونیکی دانش آموز و اولیاء پاسخ می دهد.
ساعت 30 : 13 برای یافتن پایگاه اینترنتی اطلاعاتی برای دانش آموزان به جستجو می پردازد.
 ساعت 3  بعداز ظهر در یک جلسه ویدئو کنفرانسی شرکت می کنند.
ساعت 8  نرم افزار آموزشی جدیدی در مورد کتاب درسی که به بازار عرضه شده را براساس استاندارد آموزش و پرورش بررسی می کنند.
مدیر:
ساعت 30 : 8 در یک جلسه کنفرانس ویدئویی مدیران شرکت می کند.
 ساعت 30 : 11 نامه الکترونیکی به کارکنان و اولیاء دانش آموزان می فرستد و آنان را آخرین قوانین مطلع می سازد.
ساعت 10 در پایگاه اطلاعاتی مدرسه به پرونده پیشرفت تحصیلی یکایک دانش آموزان وارد می شود و خود را برای ملاقات با اولیاء دانش آموز آماده می سازد.
ساعت 2 با کارکنان مدرسه جلسه ای تشکیل می دهد.
ساعت 4  به برنامه های الکترونیکی پاسخ می دهد.
ساعت 5 وارد سایت مدیران شده و از طریق اینترنت به بحث می پردازد.
 اولیاء
ساعت  9 به معلم فرزندشان نامه الکترونیکی می فرستد و درخواست ملاقات دارد.
ساعت 8  بعد از ظهر درکلاس درس که برای اعضا درکارگاه کامپیوتر تشکیل می شود شرکت می کند (مدارس هوشمند مالزي، 2002).
 

منابع و ماخذ
 
·        جعفري حاجتي، ام کلثوم. (1385). ارزيابي طرح مدرسه هوشمند در دبيرستان هاي تهران (مطالعه موردي دبيرستان آبسال)، پايان نامه کارشناسي ارشد، دانشکده روانشناسي و علوم تربيتي، دانشگاه تربيت معلم.
·        جلالي، علي اكبر. (1384). مدارس هوشمند، نياز جوامع اطلاعاتي .ماهنامه دوره بيست و يكم شماره 17 ،آذر 1384
·        رحماني، جهانبخش. (1386). زمينه يابي موانع و نقاط ضعف، تلفيق و توسعه فناوري اطلاعات وارتباطات در آموزش و پرورش شهر اصفهان، پايان نامه دكتري، اصفهان : دانشگاه آزاد خوراسگان
·        زماني، بي بي عشرت و عظيمي، سيد امين. (1387).  چگونگي بهره­گيري از فناوري اطلاعات و ارتباطات )فاوا( براي انجام تكاليف درسي علوم دوره ابتدايي كشور انگلستان: بررسي كتابهاي راهنماي تدريس معلم، نوآوري­هاي آموزشي، شماره 27 (36-1).
·        زماني ، بي بي عشرت و و افخمي خيرآبادي. (1385).  راهكارهاي نوين به آموزش­گران براي كاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش علوم، فصلنامه آموزش مهندسي، سال هشتم، شماره 32 ، ص 131-105 .
·        زمانی، بی بی عشرت؛ قصاب­پور، بیتا؛ جبل عاملی، جلال. (1389). بررسی نقاط قوت، ضعف، فرصت­ها و تهدیدهای فراروی مدارس هوشمند. فصلنامه نوآوری های آموزشی، سال نهم، شماره 36.
·        سازمان آموزش و پرورش تهران. (1384). طرح اجرايي پروژه نمونه­ي مدارس هوشمند .
http:www.Tehran.edu.com                 
·        سند راهبردي مدارس هوشمند. (1484). جهاد دانشگاهي صنعتي شريف
·        صالحی، محمد؛ کاشانی، ندا. (1386). عوامل موثردر اجرای طرح مدارس هوشمند از دیدگاه مدیران دبیرستان های استان مازندران. فصلنامه اندیشه­های تازه در علوم تربیتی،سال دوم، شماره 4.
·        طراحی مدارس هوشمنددرمالزي. (1382). مجله تكفا. شماره 6 و5  18-14.
·        محمودي، جعفر؛ نالچيگر، سروش؛ ابراهيمي، سيد بابک و صادقي مقدم، محمدرضا. (1387). بررسي چالش­هاي توسعه مدارس هوشمند در کشور، نوآوري­هاي آموزشي، شماره 27 ، (78-61).
·        گروه تحقیق وتوسعه و کنترل پروژه. (1390).  مرکز آمار و فناوری اطلاعات و ارتباطات. وزارت آموزش و پرورش
·        Mumtaz، S. (2007).Using ICT in schools: A review of the literature on learning، teaching، teaching and software evaluation. Coventry، centre for new technologies Research in Education، university WarWick.Hanizar، A. & Halim، A. & Zain، Z.M. Luan، W. S. & Atan، H. (2005). The Taxonomical Analysis of science Educational software in Malaysian smart schools ، Malaysian online Journal of Instructional Technology، 2(2)، pp 106-113
[1]. smart schooL
[2].  Mumtaz
[3] . David perkins
[4] .Hanizar and Halim
[5] . Portorico
[6] .Chinn & Jimmey
[7]  .Hepp