یادگیری الکترونیکی و سیستم های مدیریت یادگیری(کار کلاسی)
یادگيری الکترونيکی، شيوه ای جدید در آموزش است که به ارائه و اداره فرصت های یادگيری برای ارتقای دانش و مهارت از طریق اینترنت و شبکه های کامپيوتری مي پردازد. در حال حاضر روشهای سنتی آموزش دیگر قادر به پاسخگویی به نيازهای رشد و گسترش مداوم مهارتهای آموزشی نيستند .فناوری های جدید فرصت های بيشتر و جذاب تری را برای یادگيری ارائه می کنند مانند فرصت کسب تجربه یادگيری متناسب با توانایی وشيوه یادگيری هر دانشجو. یادگيری الکترونيکی از طریق کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات مرزهای دسترسی و مرزهای زمانی را در هم شکسته و ابزارهای جدیدی را برای یادگيری به فرا گيران ارائه می کند (هالکت،2002).
یادگيری الکترونيکی چيست؟
تعاریف بسياری برای یادگيری الکترونيکی ارائه شده است و دانشمندان، تعاریف فراوانی در این مورد بيان کرده اند .
یوردان و وگن، یادگيری الکترونيکی را تحویل محتوای آموزسی از طریق رسانه های الکترونيکی مانند: ماهواره ، لوح های فشرده، اینترنت و اکسترانت تعریف می کنند) یوردان ٢٠٠٠.(
مزایای یادگيری الکترونيکی
در عصر اطلاعات دانش و مهارت انسان باید به طور پيوسته توسعه و ارتقا یابد تا بتواند او را با رشد روز افزون فناوری های جدید همسو و همراه سازد. یادگيری الکترونيکی به ما قدرت می دهد تا بيشتر بدانيم و سریع تر یاد بگيریم و این یادگيری را با صرف هزینه ای کمتر به دست آوریم. یادگيری الکترونيکی محتوای آموزشی را در قالب های گوناگون ارائه کرده و موجب افزایش ميزان دسترسی فراگيران به دانش و یادگيری مادام العمر شده و کيفيت خدمات آموزشی را افزایش داده و نيز موجب تسریع برنامه های آموزشی می شود. در زیر مهم ترین مزایای یادگيری الکترونيکی طی هشت رویکرد کلی به اجماع معرفی می شوند.
١. انعطاف پذیری: دسترسی به قالب های متنوع مواد آموزشی و به طور کلی شرکت در فرایند یادگيری در مدل الکترونيکی به صورت شبانه روزی و در کليه روزهای سال امکان پذیر است .
٢. ایجاد انگيزه: مهمترین اصل در ایجاد یک محيط آموزشی موفق توانایی ایجاد انگيزه در فراگيران است.به یقين تاکيد بر ارائه ایستا و سنتی محتوا و مواد آموزشی نمی تواند پاسخگوئی نيازها و توقعات دانشجویان عصر اطلاعات باشد. بنابراین لازم است که در نظام آموزشی نوین به روش های تازه ای برای ترغيب و ایجاد انگيزش در فراگيران اندیشيد و سلایق جدید آنها را کاملا در نظر داشت.
٣. ایجاد استقلال: نظریه های آموزشی در محيط های یادگيری الکترونيکی فراگيرنده را مستقل از محيط یادگيری در نظر گرفته و تجارب یادگيری، ارتقای فکر، انگيزه، و عملکرد فراگيران تاکيد مي کنند .یادگيری الکترونيکی دا نشجویان را قادر می سازد تا در جوانب گوناگون فرایند آموزشی به طور مستقل عمل کنند.
4. تعامل با محتوا: شيوه های جدید یادگيری الکترونيکی دانشجو را قادر می سازد تا بدون نياز به حضور مستقيم استاد با محتوای درسی ارتباط برقرار کرده و از متون ، اسلاید ها ، فيلم ها و جداولی که به صورت الکترونيکی قابل دسترسی است به ميزان و ترتيب دلخواه خود استفاده کند.
۵. تعامل با افراد:هر چند که توجه به خود محوری و استقلال دانشجو یکی از مهمترین رویکردهای یادگيری الکترونيکی است اما نباید این نکته را از نظر دور داشت که برقراری ارتباطات و ایجاد تعامل بين افراد در هر سيستم آموزشی از شرایط اصلی موفقيت آن سيستم محسوب ميشود.
۶. مدیریت فرایند یادگيری: رشد و گسترش ارتباطات انسانی و کنترل فرایند یادگيری از سوی استادان، مدیران، و برنامه ریزان سيستم آموزشی از اصولی است که در یادگيری الکترونيکی اهميت زیادی دارد. به عبارت دیگر در حالی که آموزش خود محور دانشجو از مزایای مهم یادگيری الکترونيکی محسوب می شود، تقویت همکاری های اجتماعی و به عبارتی تقویت اعتماد به عضو یک گروه بودن اصل مهم دیگری است که در یادگيری الکترو نيکی کاملا مورد توجه قرار گرفته و از طریق هدایت دانشجویان به شرکت در فعاليت های جمعی ، مباحثات گروهی، انتقال نظرات و در یافت بازخود ، پاسخگویی به پرسشها، کنترل منظم تکاليف، پيگيری چگونگی پيشرفت دانشجویان محقق می شود.
7. هزینه_سودمندی: یکی از مواردی که در بررسی و ارزیابی سيستم های آموزشی مطرح است جنبه های اقتصادی و هزینه سودمندی آن سيستم است. یادگيری الکترونيکی علاوه بر ارتقای کيفيت یادگيری، کوتاه کردن زمان یادگيری و افزایش مهارت های شخصی دانشجویان موجب کاهش هزینه های آموزش سنتی نيز می شود .
چالش های یادگيری الکترونيکی
١. نبود سياست ملی یکپارچه در خصوص استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش: نبود سياست یکپارچه ملی در زمينه یادگيری الکترونيکی ناشی از نبود راهبری ملی در زمينه امر فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشور است. چرا که هنوز مشخص نيست هدف ما از توسعه اطلاعاتی و ارتباطی، تعميم عدالت اجتماعی و توسعه فرهنگی، توسعه اقتصادی، توسعه آموزشی یا توسعه منابع انسانی چيست .بدیهی است به دليل نبودن سياست ملی در امر فناوري اطلاعات و ارتباطات، سياست، هدف، مخاطبان و مقاطع یادگيری الکترونيکی نيز به دقت مشخص نشده باشند.
٢. عدم سرمایه گذاری مناسب: علی رغم اهميت آشکار و روز افزون امر یادگيری الکترونيکی همچنان سرمایه گذاری مناسبی در این بخش نسبت به آموزشهای سنتی صورت نمی گيرد.مشکل دیگر در این زمينه وضعيت زیر ساختهای مخابراتی ، نبود وسایل و امکانات مورد نياز یادگيری الکترونيکی در کشور است.
٣. عدم توافق در خصوص یادگيری الکترونيکی: به دليل اینکه هيچ مرجع رسمی و علمی در کشور متصدی یادگيری الکترونيکی در کشور نيست و دستگاههای ارائه دهنده این آموزشها تعاریف متعدد و در برخی اوقات خلاف یکدیگر از یاد گيری الکترونيکی ارائه داده اند. همچنين در بسياری از موارد مفاهيم یادگيری الکترونيکی با آموزش الکترونيکی ، کتابخانه دیجيتال و کلاس مجازی به یک معنی به کار برده می شوند.
۴. وجود مراکز متعدد تصميم گيری: در حال حاضر ، وزارت علوم ، تحقيقات و فناوری ، وزارت آموزش و پرورش ،شورای عالی اطلاع رسانی، وزارت پست و تلگراف و تلفن ، سازمان صدا و سيما و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور خودرا متولی امر یادگيری الکترونيکی می دانند و هر یک سياست ها ، خط مشی ها و دستورالعمل های متفاوتی برای این آموزش ها به کار ميگيرند.
5. سواد اطلاعاتی نازل: مهم ترین شرط بهره مندی از یادگيری الکترونيکی بهره مندی از سواد اطلاعاتی است.
6. ضعف نظام پشتيبانی: از مسائل دیگری که در گسترس نيافتن یادگيری الکترونيکی نقش داشته ، ضعف نظام پشتيبانی مورد نياز این آموزشها بوده است
7. وجود نظام آموزشی سنتی: به دليل سنتی بودن اهداف ، ساختار، روشها و محتوای آموزشی کشور ، یادگيری الکترونيکی فرصت بروز مناسب و شایسته نيافته است.فرایند یاد دهی _ یادگيری سنتی بر مبنای آموزه های رفتاری و حداکثر شناختی شکل گرفته است که در آن معلم نقش غالب و مسلط در فرایند آموزش را دارد .در حالی که ضرورت یادگيری الکترونيکی شکل گيری رویکرد ساختن گرایی به فرایند یاددهی_ یادگيری است که در آن هر فراگير خود در ساخت دانش و معرفت نقش دارد (آتشك، ١٣٨۶)
سیستم مدیریت یادگیریLMS
مخفف کلمات Learning Management System به معنای (سیستم مدیریت یادگیری) می باشد. LMS یک بسته نرمافزاری است که فرایند توزیع محتوی الکترونیک بین دانش آموزان و دانشجویان را مدیریت می کند. سیستم مدیریت آموزش (LMS) (Learning Managment System). نرم افزاری است که فعالیت آموزش گیرنده را ثبت و پیگیری می کند. به عبارت دیگر٬ این سیستم٬ روند یادگیری و آموزش را به طور خودکار مدیریت می کند. یک سیستم مدیریت آموزش قدرتمند٬ مدیریت اجرایی برنامه های آموزشی را در درون یک سازمان تسهیل می کند و همچنین این سیستم فراگیران را قادر می سازد که به همکاری و مشارکت با فراگیران هم تراز خود بپردازند(سبحانی،1386).
بیشتر این سیستمها به لحاظ دسترسی در هر کجا و در هر زمان به صورت مبتنی بر وب تهیه شده اند. به صورت عمومی، LMS امکان ثبت نام و انتخاب واحد، تعیین فعالیت آموزشی و انجم تکالیف در یک محیط Online فراهم می کند.
این بخش شامل تعریف درس، تخصیص کلاس، انتخاب واحد، معرفی اساتید، گزارشهای آماری، سطح بندی و رتبه بندی و موضوعات مشابه دیگری است. ارتباط سیستم مدیریت آموزش با مخزن تجمعی، تهیه گزارشاتی را در سطح ملی در ظرف چند ساعت ممکن می سازد که برای تهیه هر یک به طور عادی در بهترین حالت حداقل یک ماه وقت لازم است.
نرم افزاری که مدیریت رخدادهای آموزشی را بر عهده دارد (LMS) اطلاعات کاربران را ثبت کرده و مراحل طی دوره آموزش تعریف شده برای هر یک را پی گیری کرده و داده های مرتبط را نیز ثبت می کند. این سیستم اصلی ترین جزء مجموعه آموزش الکترونیکی بوده و سایر بخش ها نیز از امکانات این بخش استفاده می نمایند.
از نظام مدیریت یادگیری برای طراحی محیط های یادگیری و پیاده سازی و دستیابی به فرایند مطلوب می توان بهره جست. سیستم مدیریت یادگیری، نرم افزاری است که می تواند در فرایند آموزش الکترونیکی به اعضای هیات علمی و دانشجویان کمک کند(سبحانی نژاد و یوزباشی، 1385).
یک سیستم مدیریت یادگیری دارای خصوصیاتی است که اهم آنها عبارتند از:
LMS افرادی را که درس مشخصی را می خواهند، هدایت می کند و به آنها می گوید که این درس در کجای مجموعه درس قرار می گیرد، چه زمانی در دسترس آنها خواهد بود و چگونه به آنها تحویل داده خواهد شد (از طریق کلاس درس مجازی، به صورت بر خط، روی سی دی و غیره) و برای گذارندن آن چه پیش نیازی مورد نظر است.
زمانی که یک فراگیر یک درس را تمام کرد LMS وظیفه مدیریت آزمون را بر عهده می گیرد، نتایج را گزارش می دهد و مرحله بعدی را پیشنهاد می کند.
LMS باید امکان مدیریت ثبت نام و ذخیره اطلاعات شخصی یادگیرنده را بدهد، قوانین را تنظیم کند، آموزگاران را مشخص کند، امکان دسترسی مدیران به پایگاه داده های آموزش را در اختیار بگذارد، گزارشهای استاندارد و بنا به نیاز، روی تک تک افراد یا گروههای از آنها بسازد.
برای یک LMS بسیار مهم است که مجموعه وسیعی از دروس تولید شده توسط تولید کنندگان مختلف را پشتیبانی کند. این پشتیبانی باید به سادگی و بدون دردسر اضافی صورت گیرد. بنابراین LMS باید از استانداردهای جهانی پشتیبانی نماید.
LMS در بر گیرنده پایگاه داده هاست.
LMS وظیفه مدیریت منابع آموزشی، ارتباط با کلاسهای مجازی و سیستم مدیریت محتوای یادگیری و نرم افزارهای پیرامونی تجزیه و تحلیل روند آموزش را نیز به عهده دارد.
LMS باید گروههای کاربران را مدیریت کند، به هر کدام اجازه دهد که درسی را که توسط LCMS یا ابزار یادگیری توسعه داده شده است را اجرا کند.
این سیستم باید ضمن ارائه محتوا، پیشرفت هر کاربر را ذخیره نماید.
LMS محل دستیابی به مجموعه های گسترده از منابع آموزش است. نیاز افراد به گذراندن درس مشخص را تشخیص می دهد، آن درس را در مجموعه درسی مورد نظر قرار می دهد و به شخص اطلاع می دهد این درس چه زمانی و چگونه در دسترس وی خواهد بود و پیش نیازهای این درس چیست؟
· زمانی که فراگیرنده درس را تمام کرد، LMS وظیفه مدیریت آزمون را بر عهده می گیرد، نتایج را گزارش می دهد و مرحله بعدی را پیشنهاد می کند (همان).
انواع LMS
تمامی سیستم های مدیریت آموزشی مشخصات و ویژگیهای مذکور را دارند٬ ولی این قابلیتها را به اشکال مختلف و با بهره گیری از شیوه های متفاوت فراهم می کنند.
برخی از این سامانه ها برای شبیه سازی کلاسها و فعالیتهای آموزشی٬ محیطهای سه بعدی آموزشی با شکلهای متنوع و سرگرم کننده ارائه می کنند و برخی صرفاً از ابزارهای نوشتاری بهره گرفته و ساده هستند. بعضی به صورت ویدیو بوده و پهنای باند دریافت رسانه ای دارند و برخی ویدیو را در برنمی گیرند.
کاربران می توانند با استفاده از یک مرورگر در سیستم مدیریت آموزشی به صورت تعاملی عمل کنند. فراگیران به محض ورود به شبکه٬ قادرند دروس و اطلاعات را مشاهده و موضوع مورد نظر خود را انتخاب و مطالعه کنند. در عین حال٬ فعالیت کاربر و نتایج آن در بانک اطلاعاتی مربوط به آن ضبط خواهد شد.
ابزارهای LMS
1- ابزارهای تدوین محتوای دوره شامل: سرفصل ها، دوره ها، محتوا، فهرست واژه ها، و بانک های اطلاعاتی
2- ابزارهای کمکی محتوا شامل جستجو، گردآوری، جمع بندی و استفاده از لوح فشرده
3- ابزارهای ارتباطی شامل بحث و گفتگو، پست الکترونیکی، تخته کلاسی و تقویم و توصیه های روزانه
4- ابزارهای ارزشیابی و فعالیت شامل آزمون ها، خود ارزشیابی ها، تکالیف نظرسنجی، ارائه مطالب قابل توجه فراگیران
5- ابزارهای دانش آموزی شامل روند پیشرفت تحصیلی، نمره های تحصیلی و انتخاب زبان مناسب(عمادی، 1386).
مزایای مدیریت محتوای یادگیری
1- مدیریت محتوا به صورت غیر متمرکز
2- عدم نیاز به تسلط در زمینه بهره گیری از نرم افزارهای ایجاد محتوای تحت وب
3- تخصیص سطوح دسترسی متفاوت به کاربران
4- ارائه اطلاعات جامع، کامل و به روز
5- بهره برداری از پیشرفت های محیط وب
6- قابلیت انعطاف در آموزش در هر زمان، هر مکان و هر موضوع
7- صرفه جویی در زمان
8- صرفه جویی در هزینه
9- امکان آسان ویرایش محتوا و به روز رسانی آن
10- بهره گیری از امکانات چند رسانه ای در ارائه مفاهیم آموزش
منابع
سبحانی ، مهدی (1386).ارتقاء سواد اطلاعاتي پيش بايست بهره گيري ازسیستم های اطلاعاتی در دست يابي به آموزش و پرورش پيش رو
سبحانینژاد، مهدی؛ یوزباشی، علیرضا (1385). سازمان یادگیرنده (مبانی نظری الگوی تحقق و سنجش). تهران انتشارات یسطرون
عمادی، سید رسول؛ نصیری ، فخرالسادات(1387). بررسي ويژگي ها، ضرورت ها و چالشهای يادگيري مجازي منتشر شده در « نخستین کنفرانس راهبرد های توسعه آموزش مجازی در سازمان ، تهران، اسفند87
ای پلارد و جی هیلاک ( ترجمه سید رسول عمادی1388) یادگیری الکترونیکی. انتشارات سپهر دانش
آتشک، محمد(1386). مبانی نظری و کاربردی یادگيری الکترونيکی شماره 43 سال 1386
اصنافی، اميررضا(1384) یادگيری الکترونيکی چيست و جایگاه کتابخانه های مجازی دراین فرایند کجاست. فصلنامه کتاب پایيز ٨۴
Gunasekaran ،A.؛McGaughey ،R.E.؛McNeil ،R.D."E_commerce:teaching and learning".journal of electronic commerce in organizations ،Vol .2،No.2(2004):1-16.
Halkett ،Richard."E-learning and how to survive it". industrial and commercial training ،Vol .34 No.2(2002):80-82.
Urdan ،T.؛ Weggen ،C."Corporate e-learning:Exploring a new frontier".2000. .[on-line]