تکنولوژی آموزشی پیشرفته

اهداف آموزش انفرادی:

1- رعایت تفاوت های فردی:

اگر در کلاس تفاوتهای فردی در نظر گرفته نشود، خستگی، انزجار و تنفر از فعالیت آموزش تقویت خواهد شد.
2- رشد استقلال در عمل و یادگیری:
دانش آموزان در آموزش انفرادی روش آموختن مستقل می گیرند، یعنی یاد می گیرند که چگونه یاد بگیرند.
3- عادت به مطالعه:
در این روش شاگردان معلومات بیشتری را کسب می کنند. کسب معلومات بیشتر، رضایت از فعالیت های آموزش را فراهم می کند و در اثر ادامه فعالیت شاگرد به مطالعه عادت می کند.
4- ایجاد مهارت در مطالعه: رابینسون روش SQ3R را پیشنهاد کرده است:
الف) مطالعه اجمالی:
یعنی مطالعه عناوین و یادآوری ، اطلاعات گذشته. (Survey)
ب) سؤال :
ایجاد سؤالهایی در ذهن، یعنی برگرداندن عناوین کتاب به سؤالهایی که احتمالاً پاسخ آنها باید داده شود.(question)
ج) مطالعه (خواندن):
یعنی قرائت دقیق متن برای یافتن پاسخ سؤالات (read)
د) از برخواندن :
یعنی تلاش برای یافتن پاسخ های دقیق تر موالات، بدون استفاده از کتاب.(rectie)
ه) بازنگری :
یعنی مرور یادداشت ها و به یادآوردن نکات مهم (review)
5- مطالعه خود هدایت شده و مستقل :
هر گاه هدف های فعالیتهای آموزشی برای شاگردان با ارزش تر باشد، یادگیری بارزتر می شود و شاگردان را در انجام کار منظم تر می سازد، در این روش یاد می گیرد که خود کنترل باشد.
از نکات دیگر می توان به یادگیری تا حد تسلط اشاره کرد. در این روش شاگرد آنقدر به مطالعه و امتحان ادامه می دهد تا در یادگیری به سطح قابل قبولی برسد. معیار قابل قوبل معمولاً 80 الی 90 درصد پاسخ صحیح است.

اصول آموزش برنامه ای :

این روش بر مبنای اصول یادگیری زیر درست شده است :

1. ارائه مطالب در گامها یا مراحل کوچک در برنامه آموزشی ، موضوع یادگیری یا مطالب آموزشی به بخشهای کوچکی تقسیم می شود و یاد گیرنده هر بار مقدار اندکی از آنچه را که قرار است یاد بگیرد دریافت می کند و به تدریج از یک مرحله به مرحله بعدی پیش میرود . در اصطلاح آموزش برنامه ای به این مراحل یا گامها قاب آموزشی می گویند .

2. پاسخدهی فعال در آموزش برنامه ای از یاد گیرنده خواسته می شود تا در تمامی مراحل یادگیری به طور فعال در گیر شود ، مثلا سوالی را جواب دهد ، شکلی را رسم کند ، یا مسئله ای را حل نماید .

3. تقویت فوری از راه دریافت باز خورد در آموزش برنامه ای ، پاسخ مطلوب یادگیرنده بلافاصله تقویت میشود .این تقویت از راه آگاه کردن یادگیرنده از نتیجه پاسخی که داده است یعنی از راه بازخورد انجام میشود.

4. سرعت شخصی یادگیرنده در جریان یادگیری چنان که گفتیم آموزش برنامه ای یک روش آموزش فردی است . از این رو ، یادگیرندگان مختلف مجبور نیستند پا به پای هم حرکت کنند ، بلکه هر کس مطابق با توانایی و با سرعت مناسب خودش به پیش می رود .

ویژگیهای آموزش برنامه ای از زبان دکتر پروند ؛

آموزشی است :

· انفرادی .

· هدف عمده آن پیشرفت هر کس با توانمندی خودش است .

· « در آموزش برنامه ای نقش معلم بسیار کمرنگ است و طوری پیش می رود که شاگرد با محتوی در گیر می شود . نتایج تحقیقات در ماهیت یادگیری در انسان می گوید یاد گیری در انسان امری درونی و فردی است که بر اثر تعاملات و درگیریهای عینی و ذهنی یادگیرنده با مطلب یادگیری حاصل می شود . »

· از روشهای پیش رونده و پس رونده استفاده می کند .

· از فن آوری جدید مانند رایانه و اینترنت به عنوان وسایل آموزشی استفاده میکند .

· مراحل اجرای هر برنامه آن به این صورت می باشد : هدف ، روش ، محتوی ، ابزار ، اجرا ، ارزشیابی ، بازخورد .

· در آموزش برنامه ای از روش ترکیبی استفاده می کنیم .هم از جزء به کل می رویم هم از کل به جزء

· در آموزش برنامه ای تجربیات یادگیرنده چنان سازماندهی شده است که در قابهای اصلی (به جلو و عقب و به جوانب ) حرکت می کند

· اطلاعات و دانش و مهارتها فقط در قابهای اصلی است . در قابهای فرعی اشکالات را برطرف می کنیم و پشتیبانی و حمایت می کنیم.

· آموزش برنامه ای بر مبنای نظریه محرک و پاسخِ اسکینر و ثوراندایک است .

مراحل طراحی و تولید و تهیه یک برنامه از نوع برنامه آموزشی بدین صورت می باشد :

1. تعیین موضوع درس و مشخص کردن هدف یا اهداف درس .

2. تشخیص ویژگیهای رفتار ورودی یادگیرنده (آزمون تشخیصی)

3. تدوین اهداف آموزشی به صورت رفتاری در یادگیریهای جزئی

4. تهیه و تدوین محتوی همراه وسعت و توالی مطالب .

5. انتخاب رسانه ها و وسایل یاد دهی و یادگیری .

6. اجرا.

7. ارزشیابی و ارزیابی از نتایج حاصله .

8. انجام باز خورد و اصلاح و ترمیم برنامه .

ü به منظور تهیه محتوای آموزش برنامه ای ، ابتدا باید هدفهای یادگیری به طور دقیق و صریح ، تعریف و سپس در قالب مجموعه ای از تکالیف مرتبط به هم ، تقسیم شوند . ارتباط گامها باید بر پایه ساخت طبقه بندی هدفهای یادگیری انجام گیرد . از نظر تنظیم مطالب ، آموزش برنامه ای را می توان به دو صورت خطی یا شاخه ای عرضه کرد . در آموزش برنامه ای خطی ، گامهای مربوط به یک برنامه به صورت خطی دنبال هم قرار می گیرند و شاگرد باید تمام گامها را مطالعه کند و قدم به قدم پیش برود و مطالعه و فهم مستلزم یادگیری تمام مطالب گنجانده شده در کلیه گامهایی است که پیش از آن قرار گرفته اند .

اصولی که در برنامه ریزی خطی و شاخه ای باید رعایت شود :

در برنامه ریزی خطی ، معمولاً باید اصول زیر رعایت شود :

1 . شاگرد فعالانه در برنامه شرکت کند و به مطالعه و پاسخ بپردازد .

2 . پاسخهای اولیه باید صحیح باشد و از پاسخ غلط جلوگیری شود ؛ زیرا به قول اسکینز ، پاسخ غلط ممکن است یادگیری را به مخاطره بیندازد .

3 . « بازخورد » باید بیدرنگ بعد از هر فعالیت داده شود .

4 . برنامه باید سیر منطقی داشته باشد و از آسان به مشکل تنظیم شود .

5 . در هر گام نباید رابطه محرک - پاسخ در اختیار شاگردان قرار گیرد ، بلکه باید آنها را راهنمایی کرد تا خودشان این رابطه را کشف کنند .

6 . شاگرد باید تمام مراحل گامها را طی کند و قدم به قدم پیش برود .

7 . گامها باید بسیار کوتاه باشند .

8 . گامها باید طوری تنظیم شوند که موجب درک مطلب گردند ، نه حفظ کردن آنها .

در برنامه شاخه ای نیز باید اصول زیر رعایت شود :

پس از اینکه شاگرد یک « گام » را مطالعه کرد ، باید بتواند با انتخاب یکی از پاسخهای پیشنهادی ، به پرسشی که به مطالب « گام » قبلی مربوط است ، پاسخ دهد . اگر پاسخ شاگرد در مطالعه گامها صحیح باشد ، با انجام دادن تکالف مشکلتر و پیشرفته تر به صورت خطی به کار خود ادامه می دهد و در صورتی که پاسخش غلط باشد ، از خط مستقیم خارج و به « گامهای » جانبی انتقال داده می شود . در این نوع برنامه ها ، گامهای خط مستقیم را چهارچوب اصلی و گامهای جانبی یا انشعابی را چهارچوب جبرانی می نامند . هدف از گامهای جبرانی این است که شاگرد با دریافت مطالب اضافی ، اشتباه خود را تصحیح کند و پس از مطالعه و تصحیح اشتباه به گام اصلی برگردد .

مشخصات برنامه شاخه ای به قرار زیر است :

1 . مراحل و گامهای برنامه ، طولانی تر از برنامه خطی است .

2 . گامها به گونه ای است که در صورت عدم موفقیت ، شاگرد به شاخه ها هدایت می شود تا اشتباه خود را تصحیح کند .

3 . همه شاگردان تمام قسمتهای برنامه را نمی خوانند .

محاسن آموزش برنامه ای را در چند زمینه می توانیم مورد توجه قرار دهیم :

اولاً ، در هر نوبت ، توجه شاگرد بر مقدار کمی از مطالب مورد یادگیری متمرکز می شود ؛ ثانیاً با فعال بودن شاگرد در پاسخگویی به هر سؤال ، یادگیری تسهیل می شود ؛ ثالثاً ، شاگرد با دریافت فوری ( بازخورد ) تقویت می شود یا می تواند اشتباهاتش را اصلاح کند ؛ سرانجام ، در چنین روشی ، شاگرد بر اساس توانایی و آهنگ یادگیری خود به جلو می رود .

نتایج پژوهشها و نظرهای موافق و مخالف مربوط به آموزش برنامه ای

در رابطه با اثر بخشی روش آموزش برنامه ای ، گیج و برلاینر (1992) میگویند نتایج پژوهشها نشان می دهند که این روش برای یادگیری مهارتها ی خاص (مانند چگونگی استفاده از ماشین حساب یا نحوه محاسبه ضریب همبستگی ) و نیز برای آموزش جبرانی و آموزش اضافی ( اضافه بر آموزش کلاسی ) بسیار ارزشمند است با این حال آنان معتقدند که از این روش نمی توان به عنوان یک روش کامل آموزشی استفاده کرد . همچنین آنان معتقدند که گرچه از شهرت این روش آموزشی تا حدی کاسته شده ، ولی دارای این امتیاز است که نظر مربیان را به استفاده از روشهای آموزش فردی جلب کرده است . از خدمتهای دیگر نهضت آموزش برنامه ای کمک به ابداع تکنولوزیهای پیشرفته آموزشی از جمله آموزش کامپیوتری بوده است .

مخالفان روشهای فوق بر این باورند که این روشها آموزش حقیقی را نشان نمی دهند . . زیرا در آنها نقش معلم به حداقل می رسد . آنها همچنین می گویند در این روشها موقعیتهای آموزشی سرد ، مکانیکی ، و غیر انسانی هستند ، زیرا در آنها تعامل حیاتی و خود جوش رودر روی بین معلم و دانش آموزان و بین دانش آموزان با یکدیگر وجود ندارد ( هرگنهن و السون ، 2005 ، ترجمه سیف ،1385) شرمن (1992) نیز گفته است این روشها آموزش حقیقی را نشان نمی دهند زیرا در آنها نقش معلم به حداقل می رسد .

آزمایشهای انجام شده نشان داده است که برخلاف تبلیغات زیاد ، روش برنامه ای روش چندان موفقی نیست . البته این روش در غنی کردن و پیشرفت آموزشی ، در حد عناوین معینی ، مانند مفهوم خط کشی مهندسی و نظایر آن مفید تشخیص داده شده است ، اما نتایج بسیاری از آزمایشها آموزش برنامه ای را برای شاگردان خسته کننده اعلام کرده است ؛ حتی در مواقعی ثابت شده است که شاگردان به دنبال راهی بوده اند که خود را از چنین آموزشی خلاص کنند . بعلاوه ، در چنین آموزشی، شاگردان اغلب احساس کمبود پاداشهای اجتماعی و بین گروهی از معلمان و همکلاسان خود داشتند و بعضی از شاگردان با وجود موفقیت در تمام کردن برنامه های مربوط ، قدرت چندانی برای امتحان دادن آن برنامه نداشتند و این نشان دهنده این واقعیت است که آموزش برنامه های ان گونه که طرافداران آن اعلام می کنند ، چندان موفقیت آمیز نیست . ظاهراً یادگیری از این طریق نیز مانند روشهای دیگر می تواند نقایصی داشته باشد .

منابع :

روانشناسی پرورشی نوین – دکتر علی اکبر سیف

جزوه آموزش برنامه ای- دکتر محمد حسن پروند

سایتهای اینترنتی

http://saritechno.blogfa.com/post-8.aspx