تکنولوژی آموزشی پیشرفته

مرکز یادگیری چیست؟

توسعه تکنولوژی آموزشی چند رسانه ای و سیستم های فرارسانه ای کامپیوتری ونیز افزایش علاقه به آموزش انفرادی و آموزش در قالب گروه های کوچک منجر به ایجاد محیط های یادگیری خاصی شد که عموما مرکز یادگیری گفته می شود. بنا به تعریف ”مرکز یادگیری جایی است که افراد می توانند به آن مراجعه کنند و اطلاعات و مهارتهای خود را از طریق مراجعه به مواد و منابع متنوع یادگیری و از مشاوره و راهنمایی های موجود در این مرکز بهبود بخشند. این در واقع نوعی خود گستری و یادگیری خودگردان محسوب می شود که براساس نیازهای آنی فرد در هر لحظه در فرایند زندگی و کار ممکن است پیش بیاید. خواه این کار از طریق امکانات و تسهیلات یادگیری الکترونیکی صورت پذیرد و خواه از طریق مراجعه به مراجع و منابع دیگر یادگیری که از طریق مشاوره و راهنمایی های موجود در این مرکز میسر می شود“. در تعریفی دیگر:” مرکز یادگیری عبارت از محیط فردی شده ای است که به منظور تشویق یادگیرنده برای کاربرد انواع رسانه های آموزشی ، درگیری با فعالیتهای متنوع یادگیری و به عهده گرفتن مسئولیت عمده یادگیری توسط خویش طراحی شده است . مرکز یادگیری در واقع مکانی مناسب و مطلوب برای یادگیری فردی شده ، فعال و یادگیرنده محور است“ ( زارعی زوارکی، 1384). مراکز یادگیری را تقریبا در هر جایی می توان دایر کرد. مانند کلاس درس، محوطه مدرسه، آزمایشگاه، کتابخانه و... .” مراکز یادگیری در زمینه های مختلف اعم از مراکز نظامی، تجارت، صنعت، پزشکی و نظایر آنها نیز به شکل های مختلف دیده می شوند“ ( زارعی زوارکی، 1384). مراکز یادگیری را آن طور که در رابطه با یادگیری آزاد و یادگیری عمومی و خود محور جهت تطابق با نیازهای فردی افراد و برای دست یافتن به اطلاعات مورد نیاز در یک فرایند یادگیری مادام العمر طراحی کرده اند، محل یادگیری فرا شناختی فعال است. بنابراین، این قبیل مراکز، «یادگیرنده محورند» نه «آموزش محور» . این مراکز دارای اهدافی مانند: فراهم ساختن امکانات یادگیری برای مطالعه مستقل و خود جوش یادگیرندگان و ارائه خدمات یادگیری رایگان، آسان و لذت بخش برای کاربران است( افضل نیا، 1384).

مزایای مراکز یادگیری :

عمده ترین مزایای مراکز یادگیری عبارتند از:
1- کمک انفرادی به یادگیرندگان
2- پذیرش مسئولیت یادگیری خود
3- یادگیری بر اساس آهنگ خود
4- به حداقل رساندن امکان شکست
5- به حداکثر رساندن احتمال موفقیت
6- مشارکت فعال در تجربه یادگیری
7- فراهم سازی پاسخ و بازخورد فوری برای پاسخ یادگیرنده
8- گذراندن زمان بیشتر روی تکلیف یادگیری

محدودیت های مراکز یادگیری:

مراکز یادگیری دارای برخی نقاط ضعف نیز هستند، از جمله نقاط ضعف آنها می توان به پرهزینه بودن و اختصاص زمان زیادی برای برنامه ریزی و ایجاد مرکز و جمع آوری و مرتب کردن تجهیزات، مواد و رسانه های مرکز اشاره کرد. همچنین معلمی که مرکز یادگیری را اداره می کند باید مدیر، تسهیل کننده و راهنمای خوبی باشد(زارعی زوارکی، 1384). در ایران تنها سازمانی که در سه، چهار سال اخیر از واژه مرکز یادگیری برای معرفی مراکز خود استفاده نموده است. سازمان نهضت سوادآموزی می باشد. این سازمان مراکزی را به صورت محلی در نقاط مختلف ایران دایر نموده است. این مراکز بیشتر به صورت مراکز تدریس هستند که تا کنون (1385) در رابطه با میزان اثربخشی فعالیت این مراکز نیز هیچ گونه کار پژوهشی انجام نگرفته است( زنگی، 1385).

نتیجه گیری:

در عصر الکترونیک که یافته های جدید علمی مرزهای جغرافیایی و آهنین گذشته را درهم می ریزند و در مدت کوتاهی در دورترین نقاط جهان منتشر می شوند، مسلم است که همه ابعاد زندگی انسان دگرگون می شود. انسان امروز باید در هر لحظه خود را برای رویارویی با تغییرات جدید آماده سازد. دانش آموزان، دانشجویان، کارکنان شرکت ها و ادارات، معلمان، کارگران و همه افراد یک جامعه "باید یاد بگیرند که چگونه افکار کهنه را دور بریزند و چگونه و در چه وقت افکار جدید را جایگزین آن کنند. خلاصه کلام آنکه آنان یاد بگیرند که چگونه یاد بگیرند" (تافلر، به نقل از شعاری نژاد، 1383) و به یادگیرندگانی مادام العمر تبدیل شوند. دیگر آموزش های سنتی و قالبی پاسخگوی نیاز یادگیری یادگیرندگان نیست. چرا که اگر قرار باشد هر فردی در جامعه برای رفع نیازهای یادگیری خود در کلاس های سنتی و حضوری حاضر شود، نه تنها نظام آموزشی جامعه با مشکل کمبود بودجه، نیروی انسانی و فضای آموزشی بطور جدی مواجه می شود، بلکه ادارات، شرکت ها، کارخانه ها و... نیز دچار مشکل می شوند و حتی زندگی شخصی کارکنان و افراد جامعه نیز مختل می شود. در چنین شرایطی بهترین راه حل آن است که نظام آموزشی از وظایف آموزشی صرف خود فراتر رود و مسئولیت یادگیری هر شخص را بر عهده خود او بگذارد و این توانایی را در آنها ایجاد کند که مستقلا بیاندیشند و بدون دخالت مستقیم معلم بیاموزند. این همان آرمان آموزش ـ پرورش است(شعاری نژاد،1383)، که در جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز به آن احساس می شود. یکی از مهمترین و موثرترین راه حلها برای دست یابی به این هدف ، ایجاد مراکز یادگیری است. در سایه ایجاد چنین مراکزی است که یادگیری جایگزین آموزش می شود. فردیت افراد مورد توجه قرار می گیرد. هر شخص با توجه به نیاز خود به یادگیری پرداخته و با آهنگ خود حرکت می کند. و نتیجه آنکه احتمال شکست به حداقل رسیده و احتمال موفقیت به حد اکثر خود می رسد.

منابع

1- . زراعی زوارکی، اسماعیل .(1384). طراحی مراکز یادگیری- براساس الگویASSURE. تهران : انتشارات علوم و فنون. (زیر چاپ).
-2 افضل نیا، محمدرضا .(1384) . طراحی و آشنایی با مراکز مواد و منابع یادگیری. تهران : سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت

3- زنگی، افشین .(1385). نقش مراکز یادگیری نهضت سوادآموزی بر سوادآموزی یادگیرندگان شهر تهران از نظر مدیران، آموزشیاران و یادگیرندگان در سال تحصیلی 85-1384.
 -4شعاری نژاد، علی اکبر .(1383). فلسفه آموزش و پرورش. تهران : امیرکبیر